Dlaczego krzesło ma tak duże znaczenie dla kręgosłupa
Według danych przytaczanych w materiałach Nowego Stylu i Rohde & Grahl przeciętny człowiek spędza w pozycji siedzącej około 80 000 godzin swojego życia zawodowego. Bóle pleców dotyczą nawet 80% populacji, a co trzecia osoba w wieku 35-50 lat zmaga się z dolegliwościami przewlekłymi. Schorzenia układu mięśniowo-szkieletowego odpowiadają za mniej więcej jedną trzecią wszystkich nieobecności w pracy.
Wśród głównych przyczyn tych problemów wymienia się zbyt długie siedzenie w jednej, statycznej pozycji, źle zorganizowane stanowisko pracy oraz meble, których nie da się dopasować do sylwetki użytkownika. Fotel ergonomiczny nie zastąpi ruchu i przerw w pracy, ale może sprawić, że godziny spędzone przy biurku będą znacznie mniejszym obciążeniem dla kręgosłupa.
Czym jest fotel ergonomiczny
Ergonomiczny fotel biurowy to taki, który dopasowuje się do człowieka, a nie odwrotnie. Kluczowa jest tu liczba i zakres regulacji: wysokość i głębokość siedziska, wysokość oparcia, opór odchylania, położenie podłokietników i zagłówka. Dzięki nim to samo krzesło może dobrze służyć zarówno drobnej kobiecie, jak i wysokiemu mężczyźnie.
Drugą cechą dobrego fotela jest wspieranie tzw. dynamicznego siedzenia. Nawet najlepsza pozycja, utrzymywana godzinami bez zmian, męczy mięśnie i dociska krążki międzykręgowe. Naprzemienne obciążanie różnych grup mięśni pomaga natomiast utrzymać krążki w dobrej kondycji – dlatego nowoczesne fotele pozwalają się kołysać, odchylać i swobodnie zmieniać pozycję, nie tracąc przy tym podparcia pleców.
Oparcie duo back – dwie połówki zamiast jednej
Jednym z najlepiej przebadanych rozwiązań ergonomicznych jest dzielone oparcie duo back, opracowane przez fizjologa prof. Matthiasa Brüninga i rozwijane przez markę Rohde & Grahl, należącą dziś do grupy Nowy Styl. Zamiast jednej sztywnej płyty plecy podpierają dwa niezależne, ruchome skrzydła. Każde z nich podąża za ruchami tułowia – także przy wychyleniu na bok czy skręcie, np. gdy sięgamy po dokumenty leżące obok biurka.
Według prof. Brüninga elementy oparcia obejmują okolice talii i unoszą klatkę piersiową, a przy odchyleniu do tyłu dolna część oparcia przesuwa się do przodu i podpiera miednicę. Efektem ma być odciążenie odcinka lędźwiowego kręgosłupa siłą nawet do 200 N, czyli około 20 kg. Prof. Theodor Peters zwracał z kolei uwagę, że część obciążeń zostaje przeniesiona z odcinka lędźwiowego na stabilniejszy odcinek piersiowy. Szwajcarski specjalista Toni Hochreutener porównywał działanie oparcia do dobrze dopasowanego plecaka, który delikatnie masuje mięśnie przy każdej zmianie pozycji.
Co pokazały badania
Rozwiązanie duo back było przez lata oceniane przez lekarzy, fizjologów i ośrodki naukowe. Najciekawsze wnioski dotyczą obciążenia krążków międzykręgowych, kontaktu pleców z oparciem oraz dolegliwości w obrębie szyi i barków.
Zestawienie opracowane przez prof. Petersa i dr. Vogla porównuje nacisk na krążki lędźwiowe w różnych pozycjach ciała. Za punkt odniesienia przyjęto pozycję stojącą (100%). Siedzenie na fotelu duo back daje wynik ok. 75%, podczas gdy prawidłowe siedzenie na standardowym krześle to już ok. 140%, siedzenie statyczne ok. 170%, a zgarbiona pozycja z zaokrąglonymi plecami – nawet ok. 190%. Dla porównania: w pozycji leżącej obciążenie spada do ok. 24%.
Badania Seidel-Fabian z 1994 roku wykazały, że przy tradycyjnych krzesłach biurowych w 66% przypadków siedzenia w pozycji wyprostowanej lub pochylonej do przodu plecy w ogóle nie dotykają oparcia. Przy fotelu duo back ten odsetek zmniejszył się o połowę. To ważne, bo oparcie, z którego nie korzystamy, nie odciąża kręgosłupa.
W tym samym źródle opisano wpływ podłokietników na odczuwane dolegliwości. Zestawienie poniżej pokazuje odsetek badanych zgłaszających problemy przed i po zastosowaniu fotela duo back z regulowanymi podłokietnikami.
| Obszar ciała | Standardowe krzesło | Fotel duo back z podłokietnikami |
|---|---|---|
| Barki | 30% | 12% |
| Odcinek szyjny kręgosłupa | 25% | 12% |
| Szyja | 24% | 12% |
| Odcinek piersiowy kręgosłupa | 18% | 9% |
| Ramię | 18% | 6% |
| Odcinek lędźwiowy kręgosłupa | 33% | 33% |
Warto zauważyć, że w tym badaniu poprawa dotyczyła przede wszystkim górnej części ciała, a dolegliwości lędźwiowe pozostały na tym samym poziomie. To dobry przykład na to, że fotel jest jednym z elementów profilaktyki, a nie cudownym lekiem – równie ważne są przerwy na ruch i ćwiczenia wzmacniające mięśnie pleców.
Pozytywne wyniki uzyskano także w porównawczym badaniu komfortu przeprowadzonym na Politechnice w Dreźnie. Fotel z oparciem duo back i podłokietnikami otrzymał ocenę ogólną „dobrą” z tendencją do „bardzo dobrej”, a żaden z ocenianych parametrów ergonomicznych nie wypadł poniżej oceny „dobrej”. Większość uczestników wskazała go jako wygodniejszy od konwencjonalnych krzeseł biurowych.
Na co zwrócić uwagę przy wyborze fotela ergonomicznego
Najważniejsze jest dopasowanie fotela do własnej sylwetki. Ekspertyza dr. Heidingera i prof. Diebschlaga wskazuje, że regulacja wysokości oparcia w zakresie około 75 mm wystarcza, aby objąć użytkowników od 5. centyla kobiet do 95. centyla mężczyzn – im większy zakres, tym lepiej dla osób o nietypowym wzroście. Głębokość siedziska powinna pozwalać na oparcie pleców przy zachowaniu kilku centymetrów odstępu między przednią krawędzią siedziska a zgięciem kolan, a sama krawędź powinna być wyprofilowana tak, by nie uciskała ud i nie utrudniała krążenia.
Duże znaczenie mają podłokietniki. Dobrze ustawione pozwalają zachować kąt między ramieniem a przedramieniem powyżej 100° i odciążają obręcz barkową, szczególnie przy pracy z klawiaturą i myszą. Najwięcej możliwości dają podłokietniki 4D, regulowane w pionie, w poziomie, na głębokość i z obrotem nakładki.
Warto też sprawdzić mechanizm odchylania. Mechanizm synchroniczny, w którym oparcie i siedzisko pochylają się w ustalonej proporcji, ułatwia swobodne kołysanie się i zmianę pozycji. Przydaje się regulacja siły oporu, dzięki której oparcie reaguje odpowiednio do masy ciała, oraz blokada w kilku pozycjach. Uzupełnieniem są certyfikaty potwierdzające bezpieczeństwo i ergonomię, przede wszystkim zgodność z normą EN 1335 dotyczącą krzeseł biurowych.
Przykład z praktyki: fotel XiliumG Black&White Edition
Dobrym przykładem nowoczesnego zastosowania opisanych zasad jest fotel XiliumG Black&White Edition marki Nowy Styl. To gamingowa odmiana ergonomicznego krzesła biurowego Xilium, inspirowana potrzebami zawodników e-sportowych, którzy spędzają przy komputerze wiele godzin dziennie. Jednocześnie jest to pełnoprawne narzędzie do pracy biurowej – bez masywnej, kubełkowej konstrukcji typowej dla wielu foteli dla graczy.
Sercem fotela jest dzielone oparcie Duo-Back, uzupełnione o funkcję X-Move. Pozwala ona oparciu poruszać się na boki oraz wykonywać niewielki ruch skrętny, dzięki czemu plecy pozostają podparte także wtedy, gdy sięgamy w bok lub obracamy tułów. Oparcie regulujemy na wysokość w zakresie 110 mm z blokadą w 12 pozycjach – to znacznie więcej niż wspomniane w ekspertyzach minimum 75 mm.
Fotel wyposażono w zaawansowany mechanizm synchroniczny ER-ST: oparcie odchyla się o 23° w synchronizacji z siedziskiem pochylającym się o 10°. Opór oparcia można ustawić w 7 pozycjach, a samo oparcie zablokować w 5 położeniach. Głębokość siedziska regulowana jest w zakresie 60 mm, a funkcja Anti-Shock zapobiega uderzeniu oparcia w plecy po zwolnieniu blokady.
Podłokietniki R54 oferują regulację 4D: 100 mm w pionie (11 pozycji), łącznie 70 mm na szerokość, 40 mm przód-tył oraz pełny obrót nakładki. Całość uzupełnia zagłówek z regulacją wysokości 60 mm i obrotem 96°, który podpiera głowę przy odchyleniu do tyłu. Według producenta po wszystkich regulacjach wymiary fotela mogą się zmienić nawet o 30%, a krzesło przeznaczone jest dla osób ważących od 45 do 150 kg.
W wersji Black&White podstawa z malowanego aluminium o średnicy 735 mm, szkielet podłokietników i osłona oparcia są białe, a tapicerka z tkaniny Sempre – czarna, z fosforyzującymi haftami. Siedzisko wypełnia pianka wylewana o grubości 50 mm, a poduszki siedziska i oparcia można łatwo zdemontować do czyszczenia. Fotel ma certyfikat zgodności z normą EN 1335, certyfikat bezpieczeństwa GS dla użytkowników do 150 kg oraz ekologiczny znak Blue Angel, a producent udziela na niego 5 lat gwarancji.
Jak dopasować fotel do siebie
Nawet najlepszy fotel nie zadziała, jeśli zostanie źle ustawiony. Zacznij od wysokości siedziska: stopy powinny spoczywać płasko na podłodze, a uda być mniej więcej równoległe do podłoża. Następnie dobierz głębokość siedziska tak, aby plecy przylegały do oparcia, a pod kolanami pozostało nieco wolnego miejsca. Wysokość oparcia ustaw tak, by jego najbardziej wypukła część trafiała w odcinek lędźwiowy, a podłokietniki – na wysokość blatu, tak by barki pozostały rozluźnione.
Na koniec dopasuj opór odchylania: oparcie powinno płynnie podążać za ruchem, ale nie „uciekać” spod pleców. Nie blokuj go na stałe – właśnie możliwość swobodnego kołysania się i zmiany pozycji jest jedną z największych zalet fotela ergonomicznego.
Podsumowanie
Fotel ergonomiczny to inwestycja, która zwraca się każdego dnia spędzonego przy biurku. Badania nad oparciem duo back pokazują, że dobrze zaprojektowane krzesło może zmniejszyć obciążenie krążków międzykręgowych, zwiększyć wykorzystanie oparcia i ograniczyć dolegliwości w obrębie szyi, barków i ramion. Przy wyborze warto kierować się zakresem regulacji, jakością mechanizmu i certyfikatami, a po zakupie – poświęcić kilka minut na prawidłowe ustawienie fotela. I pamiętać, że nawet najlepsze krzesło nie zastąpi regularnych przerw na ruch.
Źródła
- Nowy Styl, Rohde & Grahl, „duo back® survey / duo back® badania” (broszura z zestawieniem ekspertyz i badań nad oparciem duo back, m.in. prof. M. Brüninga, prof. T. Petersa, dr. E. Berbuera, dr. W. Wilhelma, dr. F. Heidingera i prof. W. Diebschlaga, Politechniki w Dreźnie oraz Seidel-Fabian 1994).
- Karta produktu fotela XiliumG Black&White Edition, w sklepie Kamila Meble, oferującym bogaty wybór krzeseł i foteli ergonomicznych https://kamilameble.pl/136-fotele-ergonomiczne
Artykuł sponsorowany
Jestem Małgosia, doświadczonym architektem wnętrz, który swoją pasję do projektowania przestrzeni przekuwa w inspirujące artykuły na naszym blogu wnętrzarskim. Moje doświadczenie i zamiłowanie do tworzenia funkcjonalnych, a zarazem estetycznych przestrzeni, pomagają mi dzielić się wiedzą i inspiracjami z czytelnikami, dążąc do tego, aby każde wnętrze było nie tylko piękne, ale i praktyczne.
